Metal-polimer sürtünmə cütlərinin friksion qarşılıqlı təsiri zamanı tribokrekinq proseslərinin tədqiqi
Исследование процессов трибокрекинга при фрикционном взаимодействии металлополимерных пар трения
DOI:
https://doi.org/10.52171/herald.381Anahtar Kelimeler:
qurğu və tədqiqat metodu- metal-polimer sürtünmə cütü- səthi-həcmi temperatur- krekinq fenomeniÖzet
Məqalədə metal-polimer sürtünmə cütləri arasında tribokrekinq proseslərinin tədqiqi üçün təcrübi-konstruktor qurğusu təqdim olunub və bu qurğuya əsaslanaraq tədqiqat metodu təklif edilib. Tədqiqat nəticəsində aşağıdakılar müəyyən edilib: səthi-həcmi temperaturun artması polimer kündənin üst qatından ayrılan endotermik reaksiyanın məhsullarının həcmində və müvazinətdəki sabitlikdə artıma səbəb olur ki, bu da istilik ayrılmasına səbəb olur. Van’t Hoff prinsipinə uyğun olaraq, metal səthindəki mikroçıxıntılar elastik-plastik deformasiya olunur. Səthi temperaturun azalması isə polimer səthində ionların disosiasiyası ilə ekzotermik reaksiyanı gücləndirir. Mikroçıxıntı kontakt nöqtələrində impulsvari spesifik yüklərin artması qaz məhsullarının, o cümlədən hidrogenlə birləşən doymamış hidrokarbonların ayrılmasını azaldır və bu yük lokal dinamik örtük əmsalına birbaşa bağlıdır. Krekinq fenomeninin əməliyyat parametrləri sınaq qurğusu vasitəsilə müəyyən edilib. Təklif olunan metod və qurğu enerji yükünü, polimer-metal komponentlərinin kütlə itkilərini və əmələ gələn qaz qarışığının tərkibini proqnozlaşdırmağa imkan verir. Bundan əlavə, metod triboloji tədqiqatların məlumatlandırıcılığını artırır, sınaq nəticələrinin etibarlılığını təmin edir, mövcud materialların rasional seçimini və yeni materialların hazırlanmasını mümkün edir.
References
1. Kozlov G.V., Dolbin I.V., Zaikov G.E. // J. Balkan Tribologic. Association. 2005. V.11. №2. P 239-245.
2. Dolbin I.V., Kozlov G.V., Zaikov G.E. Strukturnaya stabilizaciya polimerov: fraktalnye modeli. – M.: “Akademiya Estestvoznaniya”. 2007. – 328s.
3. Application of Fractional Derivatives for the Description of Kinetic Curvature of Thermooxidation De-struction of the Polymers (Part II) / A.Kh. Janahmadov, O.A. Dyshin, I.A. Habibov, S.A. Agamamedova, I.S. Gasanzade // Herald of the Azerbaijan Engineering Academy 2021, vol. 13, no. 3, Pp. 7-17
4. Elektrotermomekhanicheskoe friktsionnoe vzaimodeistvie v parakh treniya pri kreking protsesse (chast II) /A. Kh. DZhankhmedov, A. I. Volchenko, V. S. Skripnik [i dr.] // Vestnik Azerbaidzhanskoi inzhe-nernoi akdemii. Baku, 2020. № 4(12). – S. 19-27.
5. Kombalov V.S. Metodi i sredstva ispitanii na trenie i iznos konstruktsionnikh i smazochnikh materialov: spravochnik / Pod red. K.V. Frolova, Ye.A. Marchenko. – M.: Mashinostroenie, 2008. – 384 s.
6. GOST 10851-94. Izdeliya friktsionnie iz retinaksa. Tekhnicheskie usloviya. – M.: Izd-vo standartov, 1995. – 18 s.
7. Patent na izobretenie Ukraini 126018, S2, MPK G01N 3/56. Sposob issledovaniya protsessov tribokre-kinga vo vremya fiktsionnogo vzaimodeistviya v metallopolimernikh parakh treniya i ustroistvo dlya yego osushchestvleniya / A.I. Volchenko, D.A. Volchenko, M.Y. Burda [i dr.]; zayavitel i patentooblada-tel Ivano-Frankovskii natsionalnii tekhnicheskii universitet nefti i gaza. - № a201809783; zayavl. 01.10.2018; opubl. 03.09.2022. Byul. № 7. – 15s.
8. Janahmadov A.Kh. et.al., Synergetics Principles of the Regularity of the Development of Microcracks in Elements of the Friction Units. J mate poly sci, 5(1):1-6. 2025.
DOI: https://doi.org/10.47485/2832-9384.1069
9. Janahmadov A.Kh. et.al. Selection of Materials and Interrelation of Operating Parameters of Friction Pairs of a New Type of Disc-Shoe Brake of a Drilling Winch. Herald of the Azerbaijan Engineering Academy, 17(1), 7–14. 2025. https://doi.org/10.52171/herald.238
10. Janahmadov A.Kh. et.al. The study of the stress-strain state of the downhole packer's jaw teeth based on the initial functions’ method. SOCAR Proceedings. Issue: 3. Pp.: 82-91. 2024. https://www.sco-pus.com/inward/record.url?eid=2-s2.0-85206618689&partnerID=MN8TOARS
11. Janahmadov A.Kh. Analysis of the Fractal Structure of Rough Friction Surfaces to Establish Transient Regimes of Frictional Contact. Journal of Friction and Wear. Volume: 44, Issue: 6, Pp.: 391-396. DOI: 10.3103/S1068366623060053. https://www.scopus.com/inward/record.url?eid=2-s2.0-85187222581& partnerID=MN8TOARS
Downloads
Yayınlanmış
How to Cite
Sayı
Bölüm
License
Copyright (c) 2026 Ahad Janahmadov
This work is licensed under a Creative Commons Attribution-NonCommercial 4.0 International License.
